Baltic Green Belt
 
 
Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych Print this page

 

PAKIET 4 OCHRONA ZAGROŻONYCH GATUNKÓW PTAKÓW I SIEDLISK PRZYRODNICZYCH POZA OBSZARAMI NATURA 2000

oraz

PAKIET 5 OCHRONA ZAGROŻONYCH GATUNKÓW PTAKÓW I SIEDLISK PRZYRODNICZYCH NA OBSZARACH NATURA 2000

Celem obu pakietów jest zachowanie lub przywrócenie walorów przyrodniczych użytków zielonych oraz ochrona cennych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych.

W ramach obu pakietów, z których jeden dotyczy gospodarstw położonych poza obszarami Natura 2000, a drugi jest dostępny na obszarach Natura 2000, wyróżniamy 10 wariantów.

  • 4.1 i 5.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków,
  • 4.2 i 5.2 mechowiska,
  • 4.3 i 5.4 szuwary wielkoturzycowe,
  • 4.4 i 5.4 łąki trzęślicowe i selernicowe
  • 4.5 i 5.5 murawy ciepłolubne,
  • 4.6 i 5.6 półnaturalne łąki wilgotne,
  • 4.7 i 5.7 półnaturalne łąki świeże,
  • 4.8 i 5.8 bogate gatunkowo murawy bliźniczkowe,
  • 4.8 i 5.9 słonorośla,
  • 4.10 i 5.10 uzytki przyrodnicze

Wymogi dla pakietów i poszczególnych wariantów do pobrania

Wymogi dla pakietów i wariantów

WARIANT4.1 i 5.1 OCHRONA SIEDLISK LĘGOWYCH PTAKÓW 1200 zł/ha

Ten wariant jest nastawiony przede wszystkim na ochronę ptaków i ich siedlisk i może być stosowany na gruntach użytkowanych jako łąki lub jako pastwiska.

Ptaki związane z krajobrazem rolniczym są narażone na wiele niekorzystnych zjawisk:

– intensywne nawożenie mineralne powoduje nadmierne zagęszczenie runi, która staje się niedostępna dla ptaków;

– wprowadzanie monokultur gatunkowych, tworzących najczęściej wielkopowierzchniowe uprawy, jest atrakcyjne, ale dla bardzo wąskiej grupy ptaków, a więc tym samym zmniejsza się ich różnorodność;

– melioracje odwadniające - nadmiernie osuszone łąki i pastwiska przyczyniają się znacznego zubożenia awifauny;

– stosowanie środków ochrony roślin, które zabijają ptaki, obniżają ich rozrodczość, ale także redukują ilość pokarmu;

– wzrost mechanizacji – chodź jest to rzecz normalna, to niestety powoduje bardzo duże straty zarówno w lęgach, jak i przyczynia się do śmierci ptaków dorosłych;

– nadmierna obsada pastwisk – podobnie jak mechanizacja, niszczy ptasie lęgi.

 

Bociana nikomu przedstawiać nie trzeba...

To tylko niektóre z przyczyn powodujących spadek różnorodności gatunkowej ptaków krajobrazu rolniczego. Dlatego realizacja wariantu ochrona siedlisk lęgowych ptaków powinna przyczynić się co najmniej do zatrzymania tego niepożądanego zjawiska, a w sprzyjających warunkach nawet do wzrostu populacji przynajmniej niektórych gatunków. Wariant 4.1 i 5.1 będzie dotyczył gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej oraz innych cennych, rzadkich lub zmniejszających liczebność. Planowane gatunki decydujące o zakwalifikowaniu użytku zielonego do tego wariantu:

  • błotniak zbożowy,
  • dubelt,
  • kszyk,
  • derkacz,
  • biegus zmienny
  • rycyk,
  • kulik,
  • krwawodziób,
  • czajka,
  • wodniczka

Warunkiem przystąpienia do wariantu będzie rozpoznanie obszaru i sporządzenie przez eksperta dokumentacji ornitologicznej. Koszty sporządzenia dokumentacji (tzw. koszty transakcyjne) będą zwracane rolnikowi jednorazowo, wraz z pierwszą płatnością rolnośrodowiskową. Ich wysokość natomiast będzie uzależniona od wielkości siedliska.

 

WARIANT 4.2 i 5.2 MECHOWISKA 1200 zł/ha

Mechowiska to zbiorowiska łąk bagiennych, porośnięte niskimi turzycami i mszakami, które występują na torfowiskach zasilanych wodą gruntową. Są to łąki turzycowo-mszyste oraz młaki niskoturzycowe, które według typologii łąkarskiej klasyfikowane są jako bielawy właściwe i bielawy podtopione. Wskaźnikiem dobrego stanu mechowisk jest między innymi bogactwo rzadkich gatunków roślin oraz występowanie charakterystycznych ptaków, w tym wodniczki, która jest najbardziej zagrożonym na wymarcie europejskim gatunkiem ptaka. Wyjątkowo cenne i rzadkie mechowiska zasilane wodami bogatymi w związki wapnia szczególnie często występują w północnej część Polski, natomiast w skali całego kraju uznawane są za umiarkowanie pospolite. Tradycyjne użytkowanie mechowisk polega na koszeniu raz w roku lub nawet co 2 lata lub rzadziej. Siano, ze względu na niską wartość pokarmową, przeznaczano na ściółkę dla zwierząt. Zagrożeniem dla tego siedliska są melioracje odwadniające. Osuszanie siedlisk bagiennych i zaniechanie koszenia powoduje, że mechowiska stają się coraz rzadsze. Brak użytkowania rolniczego prowadzi do sukcesji w kierunku szuwarów lub zbiorowisk leśnych, a z kolei intensyfikacja powoduje zubożenie składu gatunkowego.

 

Siedmiopalecznik błotny-jeden z gatunków charakterystycznych dla mechowisk

Wariant 4.2 i 5.2 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000 jako:

– torfowiska przejściowe i trzęsawiska (7140) (oprócz zbiorowisk ze związku Rhynchosporion);

– górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk (7230);

– torfowiska nakredowe (7210) należące do Caricion davallianae – siedlisko priorytetowe.

Jednostki fitosocjologiczne: szeroko ujęte związki Caricion davallianae, Caricion nigrae, część Caricion lasiocarpae oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

WARIANT 4.3 i 5.3 SZUWARY WIELKOTYRZYCOWE 800 zł/ha

Szuwary wielkoturzycowe, jak sama nazwa wskazuje, porośnięte są wysokimi turzycami. Ich skład gatunkowy nie jest może zbyt bogaty, jednakże siedliska te pełnią ważną rolę dla ptaków wodno-błotnych, ssaków roślinożernych oraz stwarzają dogodne warunki do tarła ryb. Inną, ważną funkcją szuwarów turzycowych jest retencjonowanie wód zalewowych oraz naturalna filtracja i oczyszczanie wód powierzchniowych. Szuwary wielkoturzycowe występują na siedliskach bagiennych i mokrych. Najczęściej porastają obszary zasilane żyznymi wodami rzecznymi, zarówno na glebach mineralnych – łęgach rozlewiskowch, jak i na organicznych – bielawach zalewnych. Mogą się także wykształcać na płytkich wodach stojących – łęgach zastoiskowych lub płynących. Tradycyjne użytkowanie polega na koszeniu szuwarów raz na kilka lat, z przeznaczeniem na ściółkę, a sporadycznie na siano. Zagrożeniem dla tych siedlisk jest najczęściej osuszanie.

Wariant 4.3 i 5.3 obejmuje należące do Magnocaricion siedliska priorytetowe określane według klasyfikacji Natura 2000 jako:

– torfowiska nakredowe (7210);

– szuwary wielkoturzycowe, które nie zostały przyjęte na listę siedlisk Natura 2000.

 

Szuwar turzycowy

Jednostki fitosocjologiczne: związek Magnocaricion za wyjątkiem Phalaridetum arundinaceae, Caricetum paniculatae, Cicuto-Caricetum pseudocyperi, Caricetum ripariae, Thelypteridi-Phragmitetum, Iridetum pseudacori.

WARIANT 4.4 i 5.4 ŁĄKI TRZĘŚLICOWE I SELERNICOWE 1200 zł/ha

Zarówno łąki trzęślicowe, jak i selernicowe dzięki dużej zmienności należą do jednych z najcenniejszych półnaturalnych zbiorowisk roślinnych Polski. Charakteryzują się bardzo dużą różnorodnością gatunkową i znaczną zmiennością regionalną. Stanowią także siedliska chronionych gatunków roślin i motyli, wymienionych w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej.

Łąki trzęślicowe występują przeważnie na siedliskach zasilanych wodami gruntowymi – na grądach podmokłych (podłoże gliniaste) lub na nieznacznie odwodnionych torfowiskach (bielawy podtopione, łąki pobagienne właściwe), natomiast łąki selernicowe, składem gatunkowym i sposobem użytkowania zbliżone do łąk trzęślicowych, występują przede wszystkim na glebach madowych w dolinach dużych rzek. Podczas gdy łąki trzęślicowe występują na obszarze całego kraju (choć raczej w postaci niewielkich płatów), to łąki selernicowe rozmieszczone są głównie w środkowych i częściowo dolnych odcinkach Odry, Warty, Bugu i Wisły.

Wariant 4.3 i 5.3 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000:

– zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (6410);

– łąki selernicowe (6440).

Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska związków Molinion caeruleae (łąki trzęślicowe) i Cnidion dubii (łąki selernicowe) oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

 

Łąka trzęślicowa (na pierwszym planie trzęślica modra)

Tradycyjne użytkowanie obu typów łąk polegało na koszeniu raz na kilka lat, w okresie jesiennym. Siano przeznaczano na ściółkę. Zagrożeniem dla łąk trzęślicowych i selernicowych jest przede wszystkim intensyfikacja rolnictwa lub zaprzestanie ich użytkowania. Innego rodzaju zagrożeniem, podobnie jak w przypadku wszystkich użytków zielonych, jest pozostawienie skoszonej biomasy oraz melioracje i to zarówno odwadniające, jak i nadmiernie podnoszące poziom wody.

Wariant 4.4 i 5.4 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000:

– zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (6410);

– łąki selernicowe (6440).

Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska związków Molinion caeruleae (łąki trzęślicowe) i Cnidion dubii (łąki selernicowe) oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

 

Bukwica zwyczajna - gatunek charakterystyczny dla łąk trzęślicowych

WARIANT 4.5 i 5.5.MURAWY CIEPŁOLUBNE 1200 zł/ha

Do tego wariantu włączono dwie grupy zbiorowisk – murawy ciepłolubne, inaczej kserotermiczne oraz bogate murawy napiaskowe, które różnią się składem gatunkowym i rozmieszczeniem w skali kraju. Murawy ciepłolubne to zazwyczaj niewielkie płaty roślinności, dość mocno rozproszone, występujące w miejscach suchych i silnie nasłonecznionych, na różnego typu podłożach od gleb piaszczystych i żwirowych do gleb z dużą zawartością wapnia.

W typologii łąkarskiej określane są jako grądy zubożałe.

Zarówno murawy kserotermiczne jak i napiaskowe należą do jednych z najbogatszych w gatunki roślin zbiorowisk Polski (z których wiele to gatunki rzadkie i zagrożone, wymienione w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej). Dodatkowo murawy ciepłolubne stanowią również siedlisko wielu cennych bezkręgowców, w tym motyla niepylaka Apollo. Murawy ciepłolubne występują na terenach wyżynnych, ale także na nasłonecznionych stokach dużych dolin rzecznych i otwartych, piaszczystych wyniesieniach na nizinach. Natomiast zaliczone do muraw napiaskowych łąki pienińskie to zespół endemiczny Pienin. Tradycyjne użytkowanie polega przede wszystkim na ekstensywnym wypasie.

 

Murawa ostnicowa

Zagrożeniem dla muraw ciepłolubnych jest zarówno zaprzestanie, jak i nadmierna intensyfikacja rolnictwa.

Ze względu na szybkie zanikanie tych zbiorowisk i związanych z nimi gatunków flory i fauny konieczna jest ich czynna ochrona poprzez ekstensywny wypas lub koszenie.

Wariant 4.5 i 5.5 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000:

– ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe (6120) - jako siedlisko o znaczeniu priorytetowym;

– murawy kserotermiczne (6210), w których za priorytetowe uważa się płaty z istotnymi stanowiskami storczykowatych;

– ciepłolubne łąki pienińskie (6510-4);

– murawy stepowe, w tym murawy ostnicowe.

Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska klasy Festuco-Brometea oraz związku Koelerion glaucae, a także zespół Anthyllidi-Trifolietum montanii oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

Kocanki piaskowe - -jeden z gatunków charakterystycznych dla bogatych muraw napiaskowych

WARIANT 4.6 i 5.6 PÓŁNATURALNE ŁĄKI WILGOTNE 800 zł/ha

Półnaturalne łąki wilgotne to siedliska o dość bogatym składzie gatunkowym, zarówno roślin jak i zwierząt. Szczególnie ważne są dla ptaków wodno-błotnych, ponieważ stanowią miejsce rozrodu, odpoczynku oraz żerowania podczas wędrówek.

Ponadto półnaturalne łąki wilgotne pełnią ważną funkcję w ochronie gleb organicznych - chronią je przed mineralizacją w stanie umiarkowanego odwodnienia oraz retencji wody powierzchniowej.

Łąki te występują na terenie całego kraju, w różnego typu siedliskach podmokłych – na tarasach zalewowych rzek (łęgi rozlewiskowe), podmokliskach (grądy podmokłe), bądź na nieco odwodnionych torfowiskach (łąki pobagienne) i są dość powszechne, szczególnie w dolinach rzek.

Tradycyjne użytkowanie polega na - zazwyczaj - dwukrotnym koszeniu, nawożeniu oraz użytkowaniu kośno-pastwiskowym.

 

Łąka z licznie występującym rdestem wężownikiem

Zagrożeniem dla półnaturalnych łąk wilgotnych jest nadmierne nawożenie, podsiewanie nasion traw, co prowadzi do zubożenia florystycznego, przesuszenie, nadmierny wypas, pozostawianie nie zebranego siana, ale także zaprzestanie użytkowania. Wariant 4.6 obejmuje podmokłe łąki eutroficzne, które nie zostały wpisane na listę siedlisk Natura 2000. Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska związku Calthion oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

 

Firletka poszarpana - jeden z gatunków charakterystycznych dla łąk wilgotnych

WARIANT 4.7 i 5.7 PÓŁNATURALNE ŁĄKI SIEDLISK ŚWIEŻYCH 800 zł/ha

Półnaturalne łąki świeże występują w sąsiedztwie rzek na lekkich glebach madowych oraz na mineralnych wyniesieniach i stokach dolin rzecznych. W typologii łąkarskiej określane są jako grądy właściwe i popławne oraz łęgi zgrądowiałe. Siedliska te są najlepsze do wykorzystania rolniczego. Niestety właśnie z tego powodu w większości przypadków użytkowane są zbyt intensywnie, co doprowadziło do ich zubożenia gatunkowego i utraty walorów przyrodniczych. Łąki świeże charakteryzują się bogactwem gatunkowym i dużymi walorami krajobrazowymi. Należące tego typu siedliska łąki rajgrasowe i bogate łąki wiechlinowe występują na terenach nizinnych całej Polski, natomiast łąki mieczykowo mietlicowe i konietlicowe w paśmie regla dolnego Karpat Zachodnich, a zwłaszcza Tatr.

Tradycyjne użytkowanie polega na dwukrotnym koszeniu. Zagrożenie dla półnaturalnych łąk świeżych to zbyt intensywny wypas, ubijanie gleby, niskie koszenie, ale także zaprzestanie użytkowania i, co ciekawe, brak nawożenia, co prowadzi do zubożenia florystycznego.

 

Bodziszek łąkowy-jeden z gatunków charakterystycznych dla łąk świeżych

Wariant 4.7 i 5.7 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000:

– część niżowych i górskich świeżych łąk użytkowanych ekstensywnie (6510, bez 6510-4 czyli ciepłolubnych łąk pienińskich);

– górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie (6520). Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska związków Arrhenatherion (oprócz ubogich postaci Poo-Festucetum i suchych łąk pienińskich Anthyllidi-Trifolietum montanii) i Polygono-Trisetion oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

 

Koniczyna łąkowa - jeden z gatunków charakterystycznych dla łąk świeżych

WARIANT 4.8 i 5.8 BOGATE GATUNKOWO MURAWY BLIŹNICZKOWE 800 zł/ha

Murawy bliźniczkowe rozwijają się na glebach umiarkowanie wilgotnych, kwaśnych, dystroficznych, typu rankeru alpejskiego lub subalpejskiego rankeru bielicowego z warstwą próchnicy, oraz na glebach mineralnych i torfowych. Duże walory przyrodnicze wynikają przede wszystkim z małego zasięgu (np. wschodniokarpacka psiara połoninowa uznawana jest za endemiczny zespół Karpat Wschodnich).

Cenne przyrodniczo murawy bliźniczkowe to takie murawy, które charakteryzują się dużą liczbą gatunków rzadkich, w tym storczyków. Murawy bliźniczkowe występują na terenie całego kraju, natomiast ich bogate gatunkowo warianty występują głównie na terenach górskich i wyżynnych, rzadziej na stokach dolin rzecznych (siedliska grądów zubożałych), zwłaszcza w północnej Polsce.

Tradycyjne użytkowanie polega na ekstensywnym wypasie. Zagrożenie to przede wszystkim zaprzestanie użytkowania, co bardzo szybko prowadzi do szybkiego wkroczenia roślinności zaroślowej. Natomiast zbytnia intensyfikacja powoduje ubożenie gatunkowe i opanowanie muraw głównie przez bliźniczkę psią trawkę.

Wariant 4.8 i 5.8 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000:

– bogate florystycznie górskie;

– niżowe murawy bliźniczkowe (6230), w których za priorytetowe uważa się tylko płaty bogate florystycznie.

Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska rzędu Nardetalia oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących.

WARIANT4.9 i 5.9 SŁONOROŚLA 1190 zł/ha

Słonorośla to zbiorowiska występujące w zasięgu działania słonych i słonawych wód powierzchniowych lub podziemnych, na których występują charakterystyczne dla siedlisk zasolonych, rzadkie gatunki roślin.

Tego typu siedliska występują głównie na wybrzeżu, rzadziej i w rozproszeniu w dolinach dużych rzek.

Tradycyjne użytkowanie polega na ekstensywnym wypasie. Zagrożeniem dla słonorośli jest nadmierny wypas, brak użytkowania oraz, niezależne od działalności rolniczej, wysłodzenie zasilających te siedliska wód, co ma miejsce szczególnie w przypadku słonorośli śródlądowych.

Wariant 4.9 i 5.9 obejmuje siedliska określane według klasyfikacji Natura 2000 jako:

– śródlądowe błotniste solniska z solirodem (1310);

– solniska nadmorskie (1330);

– śródlądowe słone łąki, pastwiska i szuwary (1340) jako siedlisko o znaczeniu priorytetowym.

Jednostki fitosocjologiczne: zbiorowiska klas Asteretea tripolium i Thero-Salicornietea, zespół Potentillo-Festucetum (klasa Molinio Arrhenatharetea) i Scirpetum martimi (klasa Phragmitetea) oraz nawiązujące do nich zbiorowiska, na których udokumentowana zostanie obecność gatunków identyfikujących, zgodnie z definicjami siedlisk Natura 2000.

WARIANT 4.10 i 5.10 UŻYTKI PRZYRODNICZE 550 zł/ha

Użytki przyrodnicze to najczęściej niewielkie enklawy występujące w krajobrazie rolniczym i przyczyniające się do wzrostu różnorodności biologicznej. Nie są użytkowane rolniczo, ale stanowią ostoje dla wielu chronionych, rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Ponadto torfowiska odgrywają ważną rolę w retencji wodnej, a luźne murawy napiaskowe zapobiegają erozji wietrznej. Użytki te są zagrożone ze względu na osuszanie (torfowiska i tereny podmokłe) oraz wydobywanie piasku (murawy napiaskowe) i torfu (torfowiska), ale także zalesienia.

 

Fragment murawy napiaskowej ze szczotlichą siwą

Wariant 4.10 i 5.10 obejmuje siedliska Natura 2000 sklasyfikowane jako:

– torfowiska wysokie (7110 i 7120),

– część torfowisk przejściowych i trzęsawiska (7140),

– obniżenia na podłożu torfowym (7150),

– część torfowisk zasadowych (7230),

– luźne murawy napiaskowe (2330),

– wrzosowiska (4030 i 4010),

– szuwary (w tym 7210).

W gospodarstwie zgłoszonym do programu rolno-środowiskowego obowiązuje konieczność zachowania wszystkich trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu, nieużytkowanych rolniczo.

 

 

 

 
 
 
GajaBalticGreenBeltZachodniopomorskieEUBSRWFOSEureoanGreenBelt
 
  Copyright (C) Federacja Zielonych GAJA
Projekt wspófinansowany ze środków Unii Europejskiej (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego)
Za treść publikacji odpowiada Federacja Zielonych GAJA, poglądy w niej wyrażone nie odzwierciedlają oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej.
koordynatorzy: jakub@gajanet.pl anetak@gajanet.pl